2. Sporothrix schenkii

Τα είδη Sporothrix είναι διμορφικοί, σαπροφυτικοί μύκητες που απαντώνται ευρέως στο περιβάλλον. Έχουν καλλιεργηθεί από υπολείμματα φυτών, χώμα, ξύλα, αγκάθια, συχνότερα από τριανταφυλλιές.  Η λοίμωξη στον άνθρωπο προκαλείται συνήθως μέσω μικρών τραυματισμών του δέρματος, όπως από αγκάθια ή θραύσματα ξύλου, με άμεσο ενοφθαλμισμό του μύκητα. Για τον λόγο αυτό, η σποροτρίχωση θεωρείται παραδοσιακά επαγγελματική νόσος, προσβάλλοντας κυρίως κηπουρούς, αγρότες και άτομα που ασχολούνται με υπαίθριες δραστηριότητες. Η σποροτρίχωση απαντάται παγκοσμίως, όμως τα περισσότερα αναφερόμενα κρούσματα καταγράφονται στις τροπικές και υποτροπικές περιοχές της Αμερικής. Τα τελευταία χρόνια, έχει αναγνωριστεί και η σημασία της ως ζωοανθρωπονόσου, λόγω της μετάδοσης στον άνθρωπο μέσω ζώων, κυρίως γατών, με μεγάλες επιδημίες στη Βραζιλία που οφείλονται κυρίως στο είδος Sporothrix brasiliensis.

Η συχνότερη κλινική μορφή της νόσου είναι η λεμφοδερματική, η οποία αντιπροσωπεύει περίπου το 75% των περιπτώσεων. Χαρακτηρίζεται από την εμφάνιση οζιδίων και ελκών στο σημείο ενοφθαλμισμού, τα οποία επεκτείνονται κατά μήκος των λεμφικών αγγείων, σχηματίζοντας το χαρακτηριστικό «σποροτριχοειδές» πρότυπο. Λιγότερο συχνές μορφές περιλαμβάνουν τη σταθερή δερματική, τη διάσπαρτη δερματική, τη βλεννοδερματική, την πρωτοπαθή πνευμονική και τη συστηματική σποροτρίχωση. Η σταθερή δερματική μορφή εκδηλώνεται με εντοπισμένες, υπερκερατωσικές ή εφελκιδοποιημένες βλάβες που ενδέχεται να επουλωθούν αυτόματα με ουλοποίηση, ενώ η διάσπαρτη δερματική μορφή εμφανίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς και κυρίως σε ασθενείς με λοίμωξη από HIV.

Η κλινική εικόνα της σποροτρίχωσης μπορεί να μιμηθεί πολλές λοιμώδεις νόσους, γεγονός που δυσχεραίνει τη διάγνωση. Στη διαφορική διάγνωση περιλαμβάνονται άτυπες μυκοβακτηριακές λοιμώξεις, κυρίως από Mycobacterium marinum, η νοκαρδίωση, η φυματίωση, η λεϊσμανίαση, η νόσος εξ ονύχων γαλής, ο άνθρακας και άλλες μυκητιάσεις, όπως η χρωμοβλαστομύκωση. Η ιστοπαθολογική εξέταση αποκαλύπτει συνήθως κοκκιωματώδη φλεγμονή, ενώ τα μυκητικά στοιχεία είναι λίγα και συχνά μη ανιχνεύσιμα. Ως εκ τούτου, η καλλιέργεια ιστού αποτελεί το χρυσό πρότυπο διάγνωσης. Ο μύκητας χαρακτηρίζεται ως διμορφικός, εφόσον αναπτύσσεται σε άγαρ Sabouraud σε 5 με 7 ημέρες επώασης στους 25°C - 30°C με τη μορφή νηματώδους μύκητα. Η μικροσκοπική μορφολογία χαρακτηρίζεται από λεπτές υφές και πολλά μικρά ωοειδή κονίδια, τα οποία συνήθως διατάσσονται σε μορφή ροζέτας στην κορυφή των κονιδιοφόρων “σαν λουλούδια”. Επώαση σε brain-heart infusion άγαρ ή ζωμό για 7 ημέρες στους 37°C έχει σαν αποτέλεσμα παραγωγή ωοειδών βλαστοσπορίων ζυμομυκήτων, πολλά από τα οποία έχουν σχήμα πούρου. Οι μοριακές μέθοδοι, όπως η nested PCR που στοχεύει το γονίδιο της καλμοδουλίνης και η ανάλυση της περιοχής ITS του rDNA, επιτρέπουν αξιόπιστη ταυτοποίηση σε επίπεδο είδους. Οι τεχνικές αυτές είναι ιδιαίτερα χρήσιμες σε περιπτώσεις με αρνητικές καλλιέργειες ή μη διαγνωστική ιστοπαθολογία. Δύο νέα κρυπτικά είδη του γένους Sporothrix παθογόνα για τον άνθρωπο, το S. brasiliensis και το S. globosa, έχουν διακριθεί από το S. schenckii βάσει της αλληλούχησης του γονιδίου CAL, των δοκιμασιών αφομοίωσης σακχάρων και των μορφολογικών χαρακτηριστικών. Στην παρούσα περίπτωση, η μοριακή ανάλυση κατέδειξε στέλεχος S. schenckii τύπου AFLP B, γονότυπο που έχει περιγραφεί στην Κολομβία και το Περού και σχετίζεται με διάφορες κλινικές μορφές της νόσου.

Η θεραπεία της σποροτρίχωσης εξαρτάται από την κλινική μορφή, την ανοσολογική κατάσταση και το είδος. Η ιτρακοναζόλη αποτελεί θεραπεία πρώτης γραμμής για τις δερματικές μορφές. Η τερβιναφίνη ή το ιωδιούχο κάλιο αποτελούν εναλλακτικές επιλογές, ενώ σοβαρές ή διάσπαρτες λοιμώξεις απαιτούν αμφοτερικίνη Β. Παρότι σπάνια στην Ευρώπη και συνήθως εισαγόμενη, η σποροτρίχωση απαιτεί αυξημένη κλινική εγρήγορση.

[Επιμέλεια περιστατικού: Μ. Δρογκάρη-Απειρανθίτου, Ερευνητικό Εργαστήριο Λοιμώξεων, Δ’ ΠΠΚ, ΕΚΠΑ, δημοσιευμένο στο Br J Dermatol, 2015. doi: 10.1111/bjd.13558].

Βιβλιογραφία

Rex JH, Okhuysen PC. Sporothrix schenckii. In: Mandell GL, Bennett JE, Dolin R, editors. Mandell, Douglas, and Bennett’s Principles and Practice of Infectious Diseases. 8th ed. Philadelphia: Elsevier Saunders; 2015. pp 2920-2924.

Rodrigues AM, de Melo Teixeira M, de Hoog GS, Schubach TM, Pereira SA, Fernandes GF, Bezerra LM, Felipe MS, de Camargo ZP. Phylogenetic analysis reveals a high prevalence of Sporothrix brasiliensis in feline sporotrichosis outbreaks. PLoS Negl Trop Dis. 2013; 7: e2281.

Burgdorf WHC, Plewig G, Wolff HH, Landthaler M. Sporotrichosis. In Braun-Falco’s Dermatology, Third Edition, Springer, 2009, pp 227-228.

Al-Tawfig JA, Wools KK, Disseminated sporotrichosis and Sporothrix schenckii fungemia as the initial presentation of human immunodeficiency virus infection. Clin Infect Dis 1998; 26: 1403-1406.

Cox VRV, Queiroz-Telles F, Lipner SR, Caplan AS, Hay RJ, Smith DJ. Approach to Diagnosing and Managing Sporotrichosis. Cutis. 2025. doi: 10.12788/cutis.

Zhou X., Rodrigues A.M., Feng P., Hoog G.S. Global ITS diversity in the Sporothrix schenckii complex. Fungal Divers 2013:1–13. doi: 10.1007/s13225013-0220-2.

Rosa JVM, Quaresma JAS. Sporotrichosis: an overview of the neglected disease reported worldwide in the last five years. Rev Soc Bras Med Trop. 2025. doi: 10.1590/0037-8682-0211-2025.